https://jurs.hsu.ac.ir/ مطالعات بازآفرینی شهری fa daily 1 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 https://jurs.hsu.ac.ir/article_240728.html طی دهه‌ها، مشکل بافت‌های نابسامان بخش مرکزی شهرهای بزرگ جهان ‌به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین مسائل شهری بوده، موجب خروج جمعیت متوسط و پر درآمد از بخش مرکزی شهرها شده‌است. پژوهش حاضر با نیم نگاهی به این معضل در شهرهای ایران، به بررسی جنبه جدیدی از موضوع در شهر مشهد می‌پردازد. منابع مورد استفاده در پژوهش توصیفی– تحلیلی حاضر، شامل اسناد کتابخ‌آن‌های، گزارش‌های سازمانی و آمار رسمی ‌است. نمونه آماری تحقیق عبارت است از: ویژگی‌های نهادی سازمان آستان قدس رضوی (شرکت مسکن سازان ثامن) و فضای کالبدی تولید شده در نوسازی بافت تاریخی پیرامون حرم مطهر. از نظر زمانی به دلیل تاثیرگذاری بیشتر طرح‌های متاخر، این پژوهش اقدامات پس از دهه 70 شمسی در ‌منطقة ثامن شهرداری مشهد را دربر می‌گیرد. بنابر مطالعات ادبیات موضوعی و فرضیه تحقیق، ترتیبات نهادی مولفه اصلی تبیین کننده مساله خواهد بود. متغییرهای بررسی شده در این زمینه عبارتند از: فرایند و رویکرد به مساله‌یابی، رویکرد به مساله رشد- حفاظت، الگوی مدیریت، جایگاه و سهم مشارکت کنندگان و تصمیم‌گیرندگان در شکل دهی به فضا، شیوه تخصیص منابع مالی، شیوه تخصیص فضا. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد رژیم مسلط بر فرایند ساماندهی بافت پیرامون حرم مطهر مطابق با گونه رژیم شهری طرف تقاضا است. در همین راستا الگوی مدیریت و چیدمان تصمیم گیرندگان در این گونه از رژیم شرایط امتناع ساختاری آستان قدس رضوی از بازآفرینی حفاظت محور این پهنه را فراهم نموده است. https://jurs.hsu.ac.ir/article_240731.html تحولات سریع شهری در دهه‌های اخیر موجب کم رنگ شدن ارزش‌های اجتماعی نهفته در منظر فرهنگی محلات شهری شده است به ویژه در بافت ‌فرسودة شهری که ظرفیت‌های بالقوة بازآفرینی دارند‌‌. طی دهه‌های اخیر، مهم ترین رویکرد در مرمت ‌بافت‌های شهری، رویکرد بازآفرینی شهری بوده است‌. ‌محلة پیکان‌شهر واقع در منطقة 22 شهر تهران به عنوان نمونه‌ای از‌ این ‌بافت‌ها، با چالش‌های کالبدی و اجتماعی متعددی روبه‌رو است که بازخوانی ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی آن می‌تواند راه‌گشای سیاست‌های احیای شهری باشد‌. هدف ‌ این پژوهش، شناسایی و تحلیل ارزش‌های اجتماعی منظر فرهنگی در بافت ‌فرسودة پیکان‌شهر و ارائة راهبردهایی جهت بازآفرینی آن بر پایة تقویت هویت محله‌ای است‌‌. روش تحقیق از نوع کیفی و مبتنی بر رویکرد تحلیل تفسیری است‌‌. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه ساختار یافته با ساکنان بومی، مشاهده میدانی و تحلیل اسناد شهری صورت گرفته و برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل محتوای کیفی بهره گرفته شده است‌‌. نتایج تحقیق نشان ‌می‌دهد که ارزش‌هایی همچون همبستگی اجتماعی، تعلق مکانی، حافظه جمعی و مشارکت مردمی، نقش کلیدی در ادراک ساکنان از منظر محله دارند با‌ این حال، فرسودگی کالبدی و گسست‌های اجتماعی، تهدیدی جدی برای تداوم‌ این ارزش‌ها به شمار می‌رود‌. بر‌ این اساس راهبرد‌هایی چون احیای فضاهای جمعی، بازتعریف کاربری‌های محله‌ای و تقویت مشارکت ساکنان در ‌فرآیند بازآفرینی، به عنوان گام‌های اساسی در بازسازی منظر فرهنگی پیکان‌شهر پیشنهاد ‌می‌شود.     https://jurs.hsu.ac.ir/article_236048.html چکیده یکی از ابعاد مهم در فرآیند بازآفرینی شهری بعد اجتماعی است که ویژگی‌های گوناگون اجتماع در آن مطرح می‌شوند و در افزایش مشارکت، توانمند نمودن افراد جوامع، افزایش حس تعلق به مکان، افزایش تعاملات اجتماعی و غیره اثرگذار است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل اثرات اجتماعی رویکرد بازآفرینی شهری در ‌سکونت‌گاه‌های غیر رسمی محدودة مورد مطالعه: ‌محلة نیروگاه سبزوار انجام شد. نوع تحقیق حاضر کاربردی و ماهیت و روش آن توصیفی و تحلیلی است. برای رسیدن به این هدف از آمار توصیفی و استنباطی استفاده شد تا اثرات اجرای طرح بازآفرینی شهری در محلة نیروگاه در ابعاد مختلف امنیت اجتماعی، مشارکت اجتماعی، تعامل اجتماعی، حس تعلق، اعتماد اجتماعی، هویت جمعی و کاهش ناهنجاری‌های اجتماعی مورد سنجش قرار بگیرد و میزان رضایت و مشارکت ساکنان در اجرای طرح بازآفرینی شهری در ‌محلة نیروگاه سبزوار ارزیابی شود. نتایج تحقیق حاکی از آن است که بر اساس نظرات شهروندان، اثرات اجتماعی اجرای طرح بازآفرینی در مرحله نیروگاه شهر سبزوار از نظر شهروندان میانگین کمتر از متوسط را کسب نموده است همچنین میزان رضایت و مشارکت شهروندان در اجرای طرح بازآفرینی کمتر از متوسط ‌به‌دست آمده است. با توجه به نظرسنجی از شهروندان، بعد از پیاده‌شدن راهبرد بازآفرینی بسیاری از مسائل به قوت خود وجود دارد. بر أساس نتایج سایر بخش‌های تحقیق بین همه‌ی متغیرها همبستگی قوی و بالا وجود دارد که نشان از تأثیر و اهمیت هر یک از ابعاد در بعد اجتماعی بازآفرینی است.   https://jurs.hsu.ac.ir/article_241687.html رابطه‌ی میان بافت شهری و اقلیم یکی از موضوعات شهرسازی است. تغییرات دما، تابش، باد و میزان بارش علاوه بر بر آسایش حرارتی شهروندان، شکل‌گیری و پایداری کالبدی بافت‌های شهری را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند. هدف این مقاله تحلیل اثرات عوامل اقلیمی مشهد بر بافت‌های فرسوده شهری است. این پژوهش از نظر هدف، پژوهشی کاربردی است و بر اساس روش گردآوری داده‌ها، توصیفی-تحلیلی و از نظر روش تجزیه و تحلیل داده‌ها، از نوع همبستگی است. تدوین پرسشنامه پژوهش با استفاده از شاخص‌های استخراج شده از مطالعه کتب، مقالات علمی و نظریات مرتبط با اقلیم و شاخص‌های کالبدی بافت فرسوده در دو معیار و 26 شاخص صورت گرفت. جهت تجزیه و تحلیل یافته‌ها از معادلات ساختاری (Smart Pls 4)، بهره گرفته شده است. جامعه آماری برابر150 نفر محاسبه گردیده است که به صورت تصادفی مورد پرسش واقع شده‌اند. برای کارشناسان اقلیم و شهرسازی بر اساس نمونه‌گیری گلوگه برفی انجام شد؛ بعد از حذف پرسشنامه‌های ناقص 148پرسشنامه مورد استفاده و بررسی قرار گرفت. برای بررسی روایی سازه پژوهش حاضر صرفاً به بررسی همسانی درونی سؤال‌ها از طریق محاسبه پایایی با توجه به ضریب آلفای کرونباخ پرداخته شد و ضرایب آلفای کرونباخ بالاتر از ۷/۰ محاسبه گردید که حاکی از پایایی ابزار تحقیق است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد در بخش توصیفی، شاخص‌هایی همچون فرسایش مداوم جداره‌ها، کاهش مقاومت ساختمان، نفوذناپذیری، هوای نامطبوع در سطوح کالبدی ساختمان اهمیت بیشتری را در اثرگذاری بر بافت کالبدی فرسوده شهری دارد.